วัดกู่แก้ว ตั้งอยู่ติดกับมหาวิทยาลัยมหาสารคาม เป็นวัดป่ากรรมฐาน สาขาวัดป่ากุง จังหวัดร้อยเอ็ดและเป็นวัดป่ากรรมฐานที่สำคัญของจังหวัดมหาสารคามที่ยังคงรักษาข้อวัตรปฏิบัติตามแนวทางที่ได้รับการอบรมมาจาก พระเทพวิสุทธิมงคล (หลวงปู่ศรี มหาวีโร)

                      ปัจจุบัน มีพระครูรัตนาภิรมย์ (หลวงปู่ภิรมย์ ผลิโก) ดำรงตำแหน่ง เจ้าคณะจังหวัดมหาสารคาม (ธรรมยุต) และเป็นเจ้าอาวาส

                      นอกจากนั้น ยังมีโบราณสถานวัดป่ากู่แก้ว ซึ่งมีการพัฒนาร่วมกันระหว่างวัดและมหาวิทยาลัยมหาสารคาม นับตั้งแต่ก่อตั้งมหาวิทยาลัยบนพื้นที่บ้านขามเรียง(ป่าโคกหนองไผ่) ซึ่งตั้งอยู่ด้านหลังหอพักมหาวิทยาลัยมหาสารคามเขตพื้นที่ขามเรียง สร้างขึ้นเมื่อปี พ.ศ.2484 อีกด้วย

                      ปัจจุบันวัดกู่แก้ว เป็นศาสนสถานที่สำคัญของจังหวัดมหาสารคาม ที่มีบทบาทด้านการจัดกิจกรรมที่เป็นศูนย์รวมทางจิตใจของพุทธศาสนิกชนชาวอำเภอกันทรวิชัย โดยเฉพาะคณาจารย์และนิสิตมหาวิทยาลัยมหาสารคาม 

ปูชนียวัตถุโบราณวัตถุมีพระพุทธรูป ปรางเลไลยก์ ชาวบ้านเรียกว่า พระมิ่งเมือง สร้างด้วยศิลาแลง สันนิฐานว่าสร้างในสมัยขอม อยู่ทางทิศตะวันตกของวัด

วัดกลาง โกสุมตั้งเมื่อ พ.ศ ๒๓๙๐ โดยมีนายแพง แสงไชยราช เป็นผู้บริจาคที่ดินในการสร้างวัด ที่ได้ชื่อว่าวัดกลางโกสุมนั้นเพราะวัดนี้ตั้งอยู่ กลางระหว่าง ชุมชน และวัดอื่นคือ วัดสังข์ทอง วัดกลางโกสุม วัดใต้โกสุม ตามลำดับตั้งอยู่โดยรอบ ชาวบ้านเรียกว่า “วัดกลางโกสุม” ได้รับวิสุงคามสีมาเมื่อวันที่ ๒๑ กุมภาพันธ์ พ.ศ ๒๕๒๓  เขตวิสุงคามสีมา กว้าง ๒๐ เมตร ยาว ๔๐  เมตร 

มีอาณาเขตวัดอยู่ติดกับวนอุทยานโกสัมพี (บุ่งลิง) สถานที่ท่องเที่ยวที่มีชื่อเสียงอีกแห่งหนึ่งของจังหวัดมหาสารคาม

ปัจจุบันมีพระครูพิสัยสารคุณ รองเจ้าคณะจังหวัดมหาสารคาม ดำรงตำแหน่ง เจ้าอาวาส

ด้านการศึกษา :

– มีโรงเรียนพระปริยัติธรรม แผนกธรรม เปิดสอนเมื่อ พ.ศ ๒๔๙๙

– นอกจากนี้มีโรงเรียนเอกชนกลุ่มการกุศลของวัดในพระพุทธศาสนา เปิดสอน เมื่อ พ.ศ ๒๕๐๐  ในนามของ โรงเรียนนิพนธิ์ประสิทธิ์วิทยา ปัจจุบันเปลี่ยนเป็น โรงเรียนมัธยมวัดกลางโกสุม

  วัดดาวดึงษ์แกดำ มีพื้นที่ตั้งอยู่ติดกับสะพานไม้แกดำ ซึ่งจัดว่าเป็นแหล่งท่องแที่ยวที่มีชื่อเสียงของจังหวัดมหาสารคาม ที่นักท่องเที่ยวจากทั่วทุกสารทิศได้มาเยี่ยมชมเป็นจำนวนมากในแต่ละปี

ชื่อวัด :  วัดพุทธมงคล หรือ วัดพระยืน

ประเภทวัด : วัดราษฏร์   สังกัดนิกาย : มหานิกาย

ที่ตั้ง : ตั้งอยู่ที่บ้านสระ ถนนถีนานนท์ หมู่ที่ 2 ตำบลคันธารราษฎร์ อำเภอกันทรวิชัย จังหวัดมหาสารคาม สังกัดคณะสงฆ์มหานิกาย ที่ดินตั้งวัดมีเนื้อที่ 21ไร่ 2 งาน 41 ตารางวา อาณาเขต ทิศเหนือประมาณ 5 เส้น จดถนนสาธารณะสายบ้านสระ – บ้านโพน ทิศใต้ประมาณ 4 เส้น 6 วา 1 ศอก จดที่สารธารณประโยชน์ ทิศตะวันออกประมาณ 5เส้น 12 วา 1 ศอก จดที่ดินของนายโฮม และนายไข ทิศตะวันตกประมาณ 4 เส้น 12 วา จดถนนสายมหาสารคาม – กาฬสินธุ์

ประวัติความเป็นมา :

        วัดพุทธมงคล ตั้งเมื่อ พ.ศ. 2245 เดิมชื่อวัดโพธิ์หรือวัดพระยืน เนื่องจากมีต้นโพธิ์ในบริเวณวัดจำนวนมาก จึงเรียกว่า วัดโพธิ์ ที่เรียกว่า วัดพระยืน เพราะมีพระพุทธรูปยืนอยู่ใต้ต้นโพธิ์มีอยู่ก่อนการตั้งวัด จึงเรียกว่า วัดพระยืน โดยชาวบ้านพร้อมกับพระมหาราชสุจิตฺโต ซึ่งเป็นประธานฝ่ายสงฆ์ ได้ร่วมกันสร้างวัดขึ้นมา ได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมา เมื่อวันที่ 6 สิงหาคม พ.ศ. 2506 เขตวิสุงคามสีมากว้าง 40 เมตร ยาว 80 เมตร ภายในวัดมีโรงเรียนพระปริยัติธรรมแผนกธรรม ซึ่งเปิดสอนเมื่อ พ.ศ. 2468 โรงเรียนพระปริยัติธรรมแผนกบาลี เปิดสอนเมื่อ พ.ศ. 2521 และศูนย์ศึกษาพระพุทธศาสนาวันอาทิตย์ เปิดสอนเมื่อ พ.ศ. 2533

สิ่งสำคัญภายในวัด : พระพุทธมงคล (พระยืน)

        พระพุทธมงคล หรือพระยืน เป็นพระพุทธรูปคู่บ้านคู่เมืองของอำเภอกันทรวิชัย เป็นพระพุทธรูปสลักจากหินทราย ศิลปะสมัยทวาราวดี สูงประมาณ 4 เมตร มีเค้าพระพักตร์เป็นรูปทรงกระบอกองค์พระพุทธรูปยืนเอียงแบบตริภังค์ ครองจีวร ห่มเฉียง ชายผ้าสังฆาฏิทําเป็นจีบซ้อนและทิ้งชายผ้ายาวเลยพระนาภี (หน้าท้อง) พระหัตถ์ซ้ายขนานกับพระวรกาย ซึ่งเป็นลักษณะเฉพาะของพระพุทธรูปวัฒนธรรมทวาราวดีในช่วงปลายที่ผสมผสานกับศิลปะแบบท้องถิ่น อายุราวพุทธศตวรรษที่ 14-16 ส่วนพระพักตร์และพระหัตถ์ขวาที่ชํารุดได้รับการซ่อมบูรณะเมื่อปี พ.ศ.2460 ตามความเข้าใจของชาวบ้านผู้ที่มีศรัทธาต่อพระพุทธศาสนา โดยให้พระหัตถ์ขวาจับบริเวณพระนาภี (หน้าท้อง) ทําให้แบบแผนขององค์พระพุทธรูปผิดไปจากพุทธลักษณะแบบดั้งเดิม เพราะการสร้างพระพุทธรูปยืนให้พระหัตถ์ขวาจับที่พระนาภี (หน้าท้อง) นั้นไม่เคยปรากฎตามแบบแผนพุทธลักษณะแบบดั้งเดิม ถ้าพระหัตถ์ขวายกขึ้นเสมอพระอุระ (หน้าอก) จะเป็นการแสดงปางประทานอภัยหรือปางแสดงธรรม หรือถ้าผายพระหัตถ์ค่อนไปด้านหน้าเพื่อแสดงปางประทานพร พระพุทธมงคลนี้ ได้รับการประกาศขึ้นทะเบียนเป็นโบราณวัตถุสำคัญของชาติ ในราชกิจจานุเบกษา เล่มที่ 52 ตอนที่ 75 เมื่อ 8 มีนาคม 2478 ปัจจุบันพระพุทธมงคลประดิษฐานอยู่ใต้ต้นโพธิ์บนเนินดินที่ลานโพธิ์กลางวัด

พระยืน มีตำนานเล่าขานว่า ท้าวลินทอง ต้องการจะขึ้นครองเมืองแทนท้าวลินจงบิดา จึงได้ทารุณกักขังท้าวลิจง จนเสียชีวิต และด้วยความเป็นคนโมโหร้ายจึงได้ฆ่ามารดาด้วย ต่อมาท้าวลินทองสำนึกถึงบาปที่ได้กระทำไว้ต่อบิดามารดา จึงได้สร้างพระพุทธรูปขึ้นเพื่อเป็นการไถ่บาป โดยสร้างพระยืนมงคลแทนบิดา (พระพุทธมงคล) ซึ่งประดิษฐานอยู่ที่วัดพุทธมงคล และได้สร้างพระยืนมิ่งเมืองแทนมารดา (พระพุทธมิ่งเมือง) ซึ่งปัจจุบันประดิษฐานอยู่ที่วัดสุวรรณาวาส ต.โคกพระ อ.กันทรวิชัย จ. มหาสารคาม

เสมาหินสมัยทวาราวดี

บริเวณรอบลานโพธิ์ซึ่งเป็นที่ประดิษฐานของพระพุทธมงคล มีใบเสมาหิน สมัยทวารวดีปักล้อมอยู่ 2 ชั้น ทั้ง 8 ทิศ ลักษณะใบเสมาเป็นแบบแผ่นเรียบแบน และแบบแท่งสี่เหลี่ยม แต่ปัจจุบันทางวัดได้เทพื้นคอนกรีตเป็นลานโดยรอบ ทำให้ใบเสมาถูกฝังอยู่ใต้พื้น คงโผล่ส่วนบนขึ้นมาเพียงเล็กน้อย

ขอขอบคุณ คุณดวงเดือน ไชยโสดา ศูนย์สารนิเทศอีสานสิรินธร มหาวิทยาลัยมหาสารคาม

เอกสารอ้างอิง :

คณะกรรมการฝ่ายประมวลเอกสารและจดหมายเหตุในคณะกรรมการอำนวยการจัดงานเฉลิมพระเกียรติ

พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว. วัฒนธรรมพัฒนาการทางประวัติศาสตร์เอกลักษณ์และภูมิปัญญา จังหวัดมหาสารคาม. กรุงเทพฯ : องค์การค้าของคุรุสภา, 2544.

นัยนา ศีลธร และคนอื่น ๆ. ประวัติวัดทั่วราชอาณาจักร เล่ม 12. กรุงเทพฯ : กรมการศาสนา, 2536.

พิเนตร ดาวเรือง. กระบวนการศึกษาประวัติศาสตร์ท้องถิ่นอย่างมีส่วนร่วมเพื่อการจัดการพิพิธภัณฑ์พื้นบ้าน

วัดพุทธมงคล ตำบลคันธารราษฎร์ อำเภอกันทรวิชัย จังหวัดมหาสารคาม. วิทยานิพนธ์ ศศ.ม.

มหาสารคาม : มหาวิทยาลัยมหาสารคาม, 2552

          วัดพุทธมงคล  ปัจจุบันมีพระวัชรสารธรรมมุนี (อภิชาติ อภิชาโต) ผู้รักษาการแทน เจ้าคณะจังหวัดมหาสารคาม ดำรงตำแหน่งเจ้าอาวาส