"มาฆบูชา" ย่อมาจาก "มาฆปูรณมีบูชา" หมายถึง การบูชาในวันเพ็ญกลางเดือนมาฆะ หรือเดือน ๓ ตามปฏิทินจันทรคติของไทย  ถ้าปีใดมีเดือนอธิกมาส คือมีเดือน ๘ สองหน ก็เลื่อนไปทำในวันเพ็ญเดือน ๓ หลัง

             วันมาฆบูชา ได้รับการยกย่องเป็นวันสำคัญทางศาสนาพุทธ วันแรกแห่งปี มีความเป็นมาตามเหตุการณ์สำคัญที่เกิดขึ้นเมื่อ ๒,๕๐๐ กว่าปีก่อน ตามลำดับโดยย่อ ดังนี้

             ภายหลังจากที่เจ้าชายสิทธัตถะ ได้เสด็จออกบรรพชา ทรงละทิ้งการบำเพ็ญทุกกรกิริยาแล้วหันมาบำเพ็ญเพียรทางใจไปในทางสายกลาง จนได้บรรลุอริยสัจ คือ ความจริงอันประเสริฐ ๔ ประการ ได้แก่

                      ๑. ทุกข์  คือ ความไม่สบายกาย  ไม่สบายใจ    
                      ๒. สมุทัย  คือ เหตุให้เกิดทุกข์    
                      ๓. นิโรธ  คือ ความดับทุกข์    
                      ๔. มรรค  คือ ข้อปฏิบัติให้ถึงความดับทุกข์

ได้พระนามว่า อรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า เพราะพระองค์เป็นผู้บริสุทธิ์ห่างไกลจากกิเลส ตรัสรู้ได้โดยชอบด้วยพระองค์เอง

             หลังตรัสรู้แล้ว พระองค์ใช้เวลาเสวยวิมุตติสุข ถึง ๗ สัปดาห์ ก่อนจะทรงพิจารณาเห็นว่าธรรมะที่พระองค์ตรัสรู้เป็นของลึกซึ้ง ยากที่บุคคลอื่นจะตรัสรู้ตามได้  ท้าวสหัมบดีพรหม ทราบความปริวิตกของพระองค์ จึงลงมาอาราธนาให้โปรดแสดงธรรมเพื่อโปรดเวไนยสัตว์ทั้งหลาย โดยอ้างเหตุผลว่า ผู้ที่มีกิเลสน้อย พอที่จะรู้พระธรรมได้มีอยู่ แล้วจึงทรงพิจารณาเห็นอุปนิสัยของสัตว์โลก  เปรียบด้วยดอกบัว ๔ เหล่า คือ
                       ๑. อุคฆฏิตัญญู  มีปัญญาเฉียบแฉลมเปรียบเหมือนบัวพ้นน้ำ    
                       ๒. วิปจิตัญญู    มีปัญญาปานกลางเปรียบเหมือนบัวเสมอ ผิวน้ำ    
                       ๓. เนยยะ    มีปัญญาพอแนะนำได้เปรียบเหมือนบัวใต้น้ำ    
                       ๔. ปทปรมะ    ด้อยปัญญาเปรียบเหมือนบัวอยู่ในโคลนตม    

              พระองค์จึงทรงดำริที่จะแสดงพระธรรมเทศนาเพื่อให้พระศาสนาตั้งมั่นแพร่หลาย โดยการประกาศหลักธรรมคำสอนให้แก่บุคคลต่างๆ จนมีอรหันต์เกิดขึ้นในโลก จำนวน  ๖๐ องค์ ประกอบด้วย 
                       ๑.) พระปัญจวัคคีย์ จำนวน ๕ รูป  มีพระอัญญาโกณฑัญญะ  พระวัปปะ พระภัททิยะ พระมหานามะ พระอัสสชิ    
                       ๒.) พระยสะ  พระวิมละ พระสุพาหุ พระปุณณชิ  พระควัมปติ  และเพื่อนพระยสะอีก ๕๐ องค์    
               จากนั้น พระพุทธองค์ จึงทรงเรียกพระสงฆ์สาวกทั้ง ๖๐ รูปมาประชุมพร้อมกัน ทรงให้โอวาทแล้ว ส่งไปเผยแผ่พระศาสนา ด้วยพระดำรัสว่า 

                                 "จรถ ภิกฺขเว จาริกํ พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ. 

                                 มา เอเกน เทฺว อคมิตฺถ, เทเสถ ธมฺมํ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ, 

                                 สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสถ, สนฺติ สตฺตา อปฺปรชกฺข ชาติกา อสฺสวนฺตา ธมฺมสฺส ปริหายนฺติ, 

                                 ภวิสฺสนฺติ ธมฺมสฺส อญฺญาตาโร,  อหมฺปิ ภิกฺขเว, เยน อุรุเวลา เสนานิคโม เตนุปสงฺกมิสฺสามิ ธมฺมเทสนายาติฯ

                               “ภิกษุทั้งหลาย  เธอทั้งหลาย จงจาริกไป เพื่อประโยชน์และความสุขแก่คนหมู่มาก เพื่ออนุเคราะห์โลก เพื่อประโยชน์เกื้อกูลและความสุข

                                 แก่ทวยเทพ และมนุษย์  ขอจงอย่าได้ไปรวมทางเดียวกันสองรูป จงแสดงธรรมงามในเบื้องต้น งามในท่ามกลาง งามในที่สุด

                                จงประกาศพรหมจรรย์พร้อมทั้งอรรถทั้งพยัญชนะ ครบบริสุทธ์บริบูรณ์ สัตว์ทั้งหลายจำพวกที่มีธุลีคือกิเลสในจักษุน้อยมีอยู่

                                เพราะไม่ได้ฟังธรรมย่อมเสื่อม ผู้รู้ทั่วถึงธรรมจักมี ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย  แม้เราก็จักไปยังตำบลอุรุเวลาเสนานิคม เพื่อแสดงธรรม”

                 ภายหลังทรงส่งพระสงฆ์สาวกออกไปประกาศพระศาสนายังทิศต่างๆ ดังกล่าวแล้ว ก็ได้มีกุลบุตร ที่มีศรัทธา ได้เข้ามาอุปสมบทในพระพุทธศาสนาเป็นจำนวนมาก 

                จวบจนกระทั่ง ภายหลังจากที่พระพุทธองค์ได้ตรัสรู้แล้ว เป็นเวลา ๙  เดือน ก็เกิดเหตุการณ์มหาสังฆสันนิบาตครั้งใหญ่ขึ้น ดังคัมภีร์ปปัญจสูทนี ระบุว่าครั้งนั้น ได้มีเหตุการณ์เกิดขึ้นพร้อมกัน ๔ ประการ คือ

                     ๑. พระภิกษุ จำนวน๑,๒๕๐ รูป ได้มาประชุมพร้อมกันยังวัดเวฬุวันโดยมิได้นัดหมาย

                     ๒. พระภิกษุทั้งหมดนั้นเป็น ล้วนแล้วแต่เป็น "เอหิภิกขุอุปสัมทปทา" หรือผู้ได้รับการอุปสมบทจากพระพุทธเจ้าโดยตรง

                     ๓. พระภิกษุทั้งหมดนั้นล้วนเป็นพระอรหันต์ ผู้ทรางอภิญญา ๖ และ

                     ๔. วันดังกล่าวตรงกับวันเพ็ญเดือน ๓

                  ดังนั้น จึงเรียกวันนี้อีกอย่างหนึ่งว่า "วันจาตุรงคสันนิบาต" หรือ วันที่มีการประชุมพร้อมด้วยองค์ ๔

                พระพุทธเจ้า เมื่อทอดพระเนตรเห็นมหาสังฆสันนิบาตอันประกอบไปด้วยเหตุอัศจรรย์ดังกล่าว จึงทรงเห็นเป็นโอกาสอันสมควรที่จะแสดง ""โอวาทปาฏิโมกข์" อันเป็นหลักคำสอนสำคัญที่เป็นหัวใจของพระพุทธศาสนาแก่ที่ประชุมพระสงฆ์เหล่านั้น เพื่อวางจุดหมาย หลักการ และวิธีการ ในการเข้าถึงพระพุทธศาสนาแก่พระอรหันตสาวกและพุทธบริษัททั้งหลาย พระพุทธองค์จึงทรงแสดงโอวาทปาฏิโมกข์เป็นพระพุทธพจน์  ๓  คาถากึ่ง ท่ามกลางมหาสังฆสันนิบาตนั้น มีใจความดังนี้

                                                สพฺพปาปสฺส อกรณํ (การไม่ทำบาปทั้งปวง)          กุสลสฺสูปสมฺปทา, (การทำกุศลให้ถึงพร้อม,)

                                                สจิตฺตปริโยทปนํ, (การชำระจิตของตนให้ขาวรอบ), เอตํ พุทฺธานสาสนํฯ , (ธรรม ๓ อย่างนี้ เป็นคำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าทั้งหลาย,)

                                                                 ขนฺตี ปรมํ ตโป ตีติกฺขา, (ขันติ คือความอดกลั้น เป็นธรรมเครื่องเผากิเลสอย่างยิ่ง),

                                                                 นิพฺพานัง ปรมํ วทนฺติ พุทฺธา, (ผู้รู้ทั้งหลาย กล่าวพระนิพพานว่าเป็นธรรมอันยิ่ง),

                                                                 น หิ ปพฺพชิโต ปรูปฆาตี, (ผู้กำจัดสัตว์อื่นไม่ชื่อว่าเป็นบรรพชิตเลย),

                                                                 สมโณ โหติ ปรํ วิเหฐยนฺโตฯ (ผู้ทำลายสัตว์อื่นให้ลำบากอยู่ ไม่ชื่อว่าเป็นสมณะเลย,)

                                        อนูปวาโท อนูปฆาโต, (การไม่พูดร้าย, การไม่ทำร้าย),        ปาติโมกฺเข จ สํวโร, (การสำรวมในปาติโมกข์,)

                                        มตฺตญฺญุตา จ ภตฺตสฺมึ, (ความเป็นผู้รู้ประมาณในการบริโภค,)ปนฺตญฺจ สยนาสนํ, (การนอน การนั่ง ในที่อันสงัด,)

                                        อธิจิตฺเต จ อาโยโค, (ความหมั่นประกอบในการทำจิตให้ยิ่ง,) เอตํ พุทฺธานสาสนํฯ (ธรรม ๖ อย่างนี้ เป็นคำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าทั้งหลาย,)

                  วันมาฆบูชา จัดว่า เป็นวันเวียนเทียนในพระพุทธศาสนา โดยพุทธศาสนิกชนจะได้ร่วมกันปฏิบัติศาสนพิธี ในวันพระอุโบสถ ซึ่งเป็นหน้าที่ตามปกติของชาวพุทธ ได้แก่ ให้ทาน รักษาศีล เจริญภาวนา ซึ่งถือเป็นการร่วมกันสืบต่อพระพุทธศาสนาให้คงอยู่คู่สังคมไทยตลอดไปฯ

               วันอาสาฬหบูชา ตรงกับ วันเพ็ญ เดือน ๘   เป็นวันคล้ายวันที่พระพุทธเจ้าทรงแสดงปฐมเทศนา คือ เทศน์กัณฑ์แรก ชื่อว่าธัมมจักกัปปวัตตนสูตร โปรดพระปัญจวัคคีย์ ที่ป่าอิสิปตนมฤคทายวัน แขวงเมืองพาราณสี หลังจากที่ทรงตรัสรู้ และเพราะผลของพระธรรมเทศนากัณฑ์นี้  เป็นเหตุให้ท่าน พระโกณฑัญญะ หนึ่งในจำนวนพระปัญจวัคคีย์ทั้ง ๕ ได้ธรรมจักษุ หรือ ดวงตาเห็นธรรม แล้วขออุปสมบทกับพระพุทธเจ้า นับเป็นพระอริยสงฆ์รูปแรกของพระพุทธศาสนา และทำให้พระรัตนตรัยครบองค์ ๓ คือ พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ 

                เมื่อวันอาสาฬหบูชา เวียนมาถึง  พุทธศาสนิกชน จึงนิยมทำการบูชาเป็นพิเศษ ทั้งนี้ เนื่องจากว่าวันดังกล่าว เป็นวันที่มีความสำคัญในทางศาสนา ๔ ประการ คือ

                             ๑. เป็นวันแรกที่พระพุทธเจ้าทรงประกาศพระศาสนา โดยเร่ิมจากทรงแสดงพระธรรมเทศนาแก่ปัญจวัคคีย์ทั้ง ๕
                             ๒. เป็นวันแรกที่พระบรมศาสดาทรงแสดงพระธัมมจักกัปปวัตตนสูตร ประกาศสัจจธรรมอันเป็นองค์แห่งสัมมาสัมโพธิญาณ ได้แก่ ทรงแสดงหนทางปฏิบัติเพื่อให้ถึงความดับทุกข์ หรือมัชฌิมาปฏิปทา คือ อริยมรรค ๘ ประการ
                             ๓. เป็นวันที่พระอริยสงฆ์สาวกองค์แรกบังเกิดขึ้นในโลก คือ พระอัญญาโกณฑัญญะ ผู้เป็นหัวหน้าปัญจวัคคีย์
                             ๔. เป็นวันแรกที่บังเกิดพระสังฆรัตนะสมบูรณ์เป็นพระรัตนตรัย คือ พระพุทธรัตนะ พระธรรมรัตนะ พระสังฆรัตนะ 

                 เมื่อถึงวันอาสาฬหบูชา ได้เวียนมาบรรจบอีกครั้งหนึ่งในรอบปี คือ เวียนมาบรรจบในวันเพ็ญอาสาฬหบูชาเดือน ๘ ของไทยเรา ชาวพุทธทั่วโลกจึงประกอบพิธีสักการบูชา เพื่อเป็นการน้อมรำลึกถึงพระพุทธคุณ พระธรรมคุณ และพระสังฆคุณ อันเป็นการบำเพ็ญบุญกุศลในทางศาสนา นั่นเอง

              วันอัฏฐมีบูชา คือ วันถวายพระเพลิงพระพุทธสรีระขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า  หลังเสด็จดับขันธปรินิพพานได้ ๘ วัน  ถือเป็นวันสำคัญในพระพุทธศาสนาวันหนึ่ง ตรงกับวันแรม ๘ ค่ำ เดือน ๖ โดยพวกเจ้ามัลลกษัตริย์จัดบูชาด้วยของหอม ดอกไม้ และเครื่องดนตรีทุกชนิด ที่มีอยู่ใน เมืองกุสินาราตลอด ๗ วัน แล้วให้เจ้ามัลละระดับหัวหน้า ๘ คน สรงเกล้า นุ่งห่มผ้าใหม่ อัญเชิญพระสรีระไปทางทิศตะวันออก ของพระนคร เพื่อถวายพระเพลิง

                พวกเจ้ามัลละถามถึงวิธีปฏิบัติพระสรีระกับพระอานนท์เถระ แล้วทำตามคำของพระเถระนั้นคือ ห่อพระสรีระด้วยผ้าใหม่แล้วซับด้วยสำลี แล้วใช้ผ้าใหม่ห่อทับอีก ทำเช่นนี้จนหมดผ้า ๕๐๐ คู่ แล้วเชิญลงในรางเหล็กที่เติมด้วยน้ำมัน แล้วทำจิตกาธานด้วยดอกไม้จันทน์ และของหอมทุกชนิด จากนั้นอัญเชิญ พวกเจ้ามัลละระดับหัวหน้า ๔ คน สระสรงเกล้า และนุ่งห่มผ้าใหม่ พยายามจุดไฟที่เชิงตะกอน แต่ก็ไม่อาจให้ไฟติดได้ จึงสอบถามสาเหตุพระอนุรุทธะ  พระเถระ แจ้งว่า "เพราะเทวดามีความประสงค์ให้รอพระมหากัสสปะ และภิกษุหมู่ใหญ่ ๕๐๐ รูป ผู้กำลังเดินทางมาเพื่อถวายบังคมพระบาทเสียก่อน ไฟก็จะลุกไหม้"  ก็เพราะเทวดา เหล่านั้น เคยเป็นโยมอุปัฏฐากของพระเถระ และพระสาวกผู้ใหญ่มาก่อน จึงไม่ยินดี ที่ไม่เห็นพระมหากัสสปะอยู่ในพิธี และเมื่อภิกษุหมู่  รูปโดยมีพระมหากัสสปะเป็นประธานเดินทางมาพร้อมกัน ณ ที่ถวายพระเพลิงแล้ว ไฟจึงลุกโชนขึ้นเองโดยไม่ต้องมีใครจุด

                 หลังจากที่พระเพลิงเผาซึ่งเผาไหม้พระพุทธสรีระดับมอดลงแล้ว บรรดากษัตริย์มัลละทั้งหลายจึงได้อัญเชิญพระบรมสารีริกธาตุทั้งหมด ใส่ลงในหีบทองแล้วนำไปรักษาไว้ภายในนครกุสินารา ส่วนเครื่องบริขารต่างๆ ของพระพุทธเจ้าได้มีการอัญเชิญไปประดิษฐานตามที่ต่างๆ อาทิ ผ้าไตรจีวร อัญเชิญไปประดิษฐานที่แคว้นคันธาระ บาตรอัญเชิญไปประดิษฐานที่เมืองปาตลีบุตร เป็นต้น และเมื่อบรรดากษัตริย์จากแคว้นต่างๆ ได้ทราบว่าพระพุทธเจ้าได้เสด็จดับขันธปรินิพพานที่นครกุสินารา จึงได้ส่งตัวแทนไปขอแบ่งพระบรมสารีริกธาตุ เพื่อนำกลับมาสักการะยังแคว้นของตนแต่ก็ถูกกษัตริย์มัลละปฏิเสธ จึงทำให้ทั้งสองฝ่ายขัดแย้งและเตรียมทำสงครามกัน แต่ในสุดเหตุการณ์ก็มิได้บานปลาย เนื่องจากโทณพราหมณ์ได้เข้ามาเป็นตัวกลางเจรจาไกล่เกลี่ย เพื่อยุติความขัดแย้งโดยเสนอให้แบ่งพระบรมสารีริกธาตุออกเป็น ๘ ส่วนเท่าๆ กัน ซึ่งกษัตริย์แต่ละเมืองทรงสร้างเจดีย์ที่บรรจุพระบรมสารีริกธาตุ ตามเมืองต่างๆ ดังนี้

กษัตริย์ลิจฉวี ทรงสร้างเจดีย์บรรจุไว้ที่เมืองเวสาลี

                                               ๑. กษัตริย์ลิจฉวี ทรงสร้างเจดีย์บรรจุไว้ที่เมืองเวสาลี

                                               ๒. กษัตริย์ศากยะ ทรงสร้างเจดีย์บรรจุไว้ที่เมืองกบิลพัสดุ์

                                               ๓. กษัตริย์ถูลิยะ ทรงสร้างเจดีย์บรรจุไว้ที่เมืองอัลลกัปปะ

                                               ๔. กษัตริย์โกลิยะ ทรงสร้างเจดีย์บรรจุไว้ที่เมืองรามคาม

                                               ๕. มหาพราหมณ์ สร้างเจดีย์บรรจุไว้ที่เมืองเวฏฐทีปกะ

                                               ๖. กษัตริย์มัลละแห่งเมืองปาวา ทรงสร้างเจดีย์บรรจุไว้ที่เมืองปาวา

                                               ๗. พระเจ้าอชาตศัตรู ทรงสร้างเจดีย์บรรจุไว้ที่เมืองราชคฤห์

                                               ๘. มัลลกษัตริย์แห่งกุสินารา ทรงสร้างเจดีย์บรรจุไว้ที่เมืองกุสินารา

                                               ๙. กษัตริย์เมืองโมริยะ ทรงสร้างสถูปบรรจุพระอังคาร (อังคารสถูป) ที่เมืองปิปผลิวัน

                                               ๑๐. โทณพราหมณ์ สร้างสถูปบรรจุทะนานตวงพระบรมสารีริกธาตุ ที่เมืองกุสินารา (ทะนานตวงพระบรมสารีริกธาตุแจก, คำว่า ตุมพะ แปลว่า ทะนาน, บางทีเรียกสถูปนี้ว่า ตุมพสถูป)

                 วันอัฏฐมีคือวันแรม ๘ ค่ำ เดือน ๖ เป็นวันที่มีเหตุการณ์สำคัญทางพระพุทธศาสนา ถือเป็นวันที่ตรงกับวันถวายพระเพลิงพระพุทธสรีระ เป็นวันที่ชาวพุทธต้องมีความเสียใจและสูญเสียพระบรมสรีระแห่งองค์พระบรมศาสดา ซึ่งเป็นที่เคารพสักการะอย่างสูง จึงเป็นวันที่ควรแสดงธรรมสังเวชและระลึกถึงพระพุทธคุณให้สำเร็จเป็นพุทธานุสสติภาวนามัยกุศล

อ้างอิง วิกีพีเดีย สารานุกรมเสรี

            คำว่า วิสาขบูชา ย่อมาจากคำว่า “วิสาขปุรณมีบูชา” แปลว่า “การบูชาในวันเพ็ญเดือนวิสาขะ” ดังนั้น วิสาขบูชา จึงหมายถึง การบูชาในวันเพ็ญเดือน ๖     

            วันวิสาขบูชา ตรงกับวันขึ้น ๑๕ ค่ำ เดือน ๖ ตามปฏิทินจันทรคติของไทย ซึ่งมักจะตรงกับเดือนพฤษภาคม หรือมิถุนายน แต่ถ้าปีใดมีอธิกมาส คือ มีเดือน ๘ สองหน ก็เลื่อนไปเป็นวันขึ้น ๑๕ ค่ำ กลางเดือน ๗ หรือราวเดือนมิถุนายน อย่างไรก็ตาม ในบางปีของบางประเทศอาจกำหนด วันวิสาขบูชา ไม่ตรงกับของไทย เนื่องด้วยประเทศเหล่านั้นอยู่ในตำแหน่งที่ต่างไปจากประเทศไทย ทำให้วันเวลาคลาดเคลื่อนไปตามเวลาของประเทศนั้น ๆ

             วันวิสาขบูชา ถือเป็นวันสำคัญยิ่งทางพระพุทธศาสนา เพราะเป็นวันที่เกิด ๓ เหตุการณ์สำคัญ ที่เกี่ยวกับสมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เวียนมาบรรจบกันในวันเพ็ญเดือน ๖ แม้จะมีช่วงระยะเวลาห่างกันนับเวลาหลายสิบปี ซึ่งเหตุการณ์อัศจรรย์ ๓ ประการ ได้แก่

             ๑. วันวิสาขบูชา เป็นวันที่พระพุทธเจ้าประสูติ

              เมื่อพระนางสิริมหามายา พระมเหสีของพระเจ้าสุทโธทนะ แห่งกรุงกบิลพัสดุ์ ทรงพระครรภ์แก่จวนจะประสูติ พระนางแปรพระราชฐานไปประทับ ณ กรุงเทวทหะ เพื่อประสูติในตระกูลของพระนางตามประเพณีนิยมในสมัยนั้น ขณะเสด็จแวะพักผ่อนพระอิริยาบถใต้ต้นสาละ ณ สวนลุมพินีวัน พระนางก็ได้ประสูติพระโอรสใต้ต้นสาละนั้น ซึ่งตรงกับวันเพ็ญเดือน ๖ ก่อนพุทธศักราช ๘๐ ปี ครั้นพระกุมารประสูติได้ ๕ วัน ก็ได้รับการถวายพระนามว่า “สิทธัตถะ” แปลว่า “ผู้ที่สำเร็จความมุ่งหมายแล้ว”

              เมื่อข่าวการประสูติแพร่ไปถึงอสิตดาบส  ผู้อาศัยอยู่ในอาศรมเชิงเขาหิมาลัย และมีความคุ้นเคยกับพระเจ้าสุทโธทนะ ดาบสจึงเดินทางไปเข้าเฝ้า และเมื่อเห็นพระราชกุมารก็ทำนายได้ทันทีว่า นี่คือผู้จะตรัสรู้เป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้า จึงกล่าวพยากรณ์ว่า “พระราชกุมารนี้จักบรรลุพระสัพพัญญุตญาณ เห็นแจ้งพระนิพพานอันบริสุทธิ์อย่างยิ่ง ทรงหวังประโยชน์แก่ชนเป็นอันมาก จะประกาศธรรมจักรพรหมจรรย์ของพระกุมารนี้จักแพร่หลาย” แล้วกราบลงแทบพระบาทของพระกุมาร พระเจ้าสุทโธทนะทอดพระเนตรเห็นเหตุการณ์นั้นทรงรู้สึกอัศจรรย์และเปี่ยมล้นด้วยปีติ ถึงกับทรุดพระองค์ลงอภิวาทพระราชกุมารตามอย่างดาบส 

               นี่คือ เหตุอัศจรรย์แรก ที่เกิดขึ้น ตรงกับวันเพ็ญเดือน ๖

               ๒. วันวิสาขบูชา เป็นวันที่พระพุทธเจ้าตรัสรู้อนุตตรสัมมาสัมโพธิญาณ

               หลังจากออกผนวชได้ ๖ ปี จนเมื่อพระชนมายุ ๓๕ พรรษา เจ้าชายสิทธัตถะก็ทรงตรัสรู้เป็นพระพุทธเจ้า ณ ใต้ร่มไม้ศรีมหาโพธิ์ ฝั่งแม่น้ำเนรัญชรา ตำบลอุรุเวลาเสนานิคม ในตอนเช้ามืดของวันพุธ ขึ้น ๑๕ ค่ำ เดือน ๖ ปีระกา ก่อนพุทธศักราช ๔๕ ปี ปัจจุบันสถานที่ตรัสรู้แห่งนี้เรียกว่า "พุทธคยา" เป็นตำบลหนึ่งของเมืองคยา แห่งรัฐพิหารของอินเดีย

               เจ้าชายสิทธัตถะ เมื่อเสด็จไปที่ต้นมหาโพธิ์ และทรงเจริญสมาธิภาวนาจนจิตเป็นสมาธิ ได้ฌานที่ ๔ แล้วบำเพ็ญภาวนาต่อไปจนได้ญาณ ๓ คือ

                      – ยามต้น : ทรงบรรลุ “ปุพเพนิวาสานุสสติญาณ” คือ ทรงระลึกชาติในอดีตทั้งของตนเองและผู้อื่นได้
                      – ยามสอง : ทรงบรรลุ “จุตูปปาตญาณ” คือ การรู้แจ้งการเกิดและดับของสรรพสัตว์ทั้งหลาย 
                      – ยามสาม หรือยามสุดท้าย : ทรงบรรลุ “อาสวักขยญาณ” คือ รู้วิธีกำจัดกิเลสด้วย อริยสัจ ๔ (ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค) ได้ตรัสรู้เป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ในคืนวันเพ็ญเดือน ๖ ซึ่งขณะนั้นพระพุทธองค์มีพระชนมายุได้ ๓๕ พรรษา

                       นี่เป็นเหตุอัศจรรย์ครั้งที่ ๒ ที่เกิดขึ้น ตรงกับวันเพ็ญเดือน ๖

                ๓. วันวิสาขบูชา เป็นวันที่พระพุทธเจ้าเสด็จเข้าสู่ปรินิพพาน

                 เมื่อพระพุทธองค์ได้ตรัสรู้และแสดงธรรมเป็นเวลานานถึง ๔๕ พรรษา จนมีพระชนมายุได้ ๘๐ พรรษา ได้ประทับจำพรรษา ณ เวฬุวคาม ใกล้เมืองเวสาลี แคว้นวัชชี ในระหว่างนั้นทรงประชวรอย่างหนัก ครั้นเมื่อถึงวันเพ็ญเดือน ๖ พระพุทธองค์กับพระภิกษุสงฆ์ทั้งหลาย ก็ไปรับภัตตาหารบิณฑบาตที่บ้านนายจุนทะ ตามคำกราบทูลนิมนต์ พระองค์เสวยสูกรมัททวะที่นายจุนทะตั้งใจทำถวายก็เกิดอาพาธลง แต่ทรงอดกลั้นมุ่งเสด็จไปยังเมืองกุสินารา ประทับ ณ ป่าสาละ และเสด็จดับขันธ์ปรินิพพานที่นั่น

                 เมื่อถึงยามสุดท้ายของคืนนั้น พระพุทธองค์ก็ทรงประทานปัจฉิมโอวาทในท่ามกลางที่ประชุมแห่งสงฆ์ ความว่า

                                         หนฺททานิ ภิกฺขเว อามนฺตยามิ โว (ดูก่อน ภิกษุทั้งหลาย, บัดนี้เราขอเตือนท่านทั้งหลายว่า) 

                                         วยธมฺมา สงฺขารา (สังขารทั้งหลายมีความเสื่อมไปเป็นธรรมดา) 

                                         อปฺปมาเทน สมฺปาเทถาติฯ (ท่านทั้งหลายจงยังความไม่ประมาทให้ถึงพร้อมเถิด) 

                 หลังจากนั้น ก็เสด็จดับขันธ์ปรินิพพาน ซึ่งเป็นเหตุอัศจรรย์ในครั้งที่ ๓  ที่เกิดขึ้นตรงกับวันเพ็ญเดือน ๖  อีกเช่นเดียวกัน

                 วันวิสาขบูชา จึงถือเป็นวันสำคัญยิ่งของพระพุทธศาสนา เมื่อวันดังกล่าวได้เวียนมาบรรจบในทุกๆปี พุทธศาสนิกชนทั่วโลก ต่างก็น้อมจิตน้อมใจเพื่อรำลึกถึงคุณขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าที่ทรงมีต่อชาวโลก ๙ ประการ ที่เรียกว่า นวหรคุณ นั่นเอง ได้แก่

                       ๑. อรหํ เป็นผู้ไกลจากกิเลส

                       ๒. สมฺมาสมฺพุทโธ เป็นผู้ตรัสรู้ได้โดยชอบด้วยพระองค์เอง

                       ๓. วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน เป็นผู้ถึงพร้อมด้วยวิชชาและจรณะ

                       ๔. สุคโต เป็นผู้เสด็จไปแล้วด้วยดี

                       ๕. โลกวิทู เป็นผู้รู้โลกอย่างแจ่มแจ้ง

                       ๖. อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ เป็นผู้สามารถฝึกบุรุษที่สมควรฝึกได้อย่างไม่มีใครยิ่งกว่า

                       ๗. สตฺถา เทวมนุสฺสานํ เป็นครูผู้สอนของเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย

                       ๘. พุทฺโธ เป็นผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบาน

                       ๙. ภควา เป็นผู้มีความจำเริญ จำแนกธรรมสั่งสอนสัตว์

จากความสำคัญของวันวิสาชบูชาดังกล่่าว ในวันที่ ๑๓ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๔๒ องค์การสหประชาชาติ ได้ยอมรับญัตติที่ประชุม กำหนดให้วันวิสาขบูชาเป็นวันสำคัญของโลก โดยเรียกว่า Vesak Day ตามคำเรียกของชาวศรีลังกา ผู้ที่ยื่นเรื่องให้สหประชาชาติพิจารณา และได้กำหนดให้วันวิสาขบูชานี้ถือเป็นวันหยุดวันหนึ่งของสหประชาชาติอีกด้วย ทั้งนี้ก็เพื่อให้ชาวพุทธทั่วโลกได้มีโอกาสบำเพ็ญบุญเนื่องในวันประสูติ ตรัสรู้ และปรินิพพานของพระบรมศาสดา

*******************************************************